Spelen met speelgoed geeft kinderen de ruimte om te ontdekken, verhalen te verzinnen en handelingen te oefenen. Een blok kan een bouwsteen zijn, maar ook een telefoon of een stukje taart. Juist die vrijheid maakt speelgoed interessant. Niet alleen het voorwerp bepaalt wat er gebeurt: de nieuwsgierigheid, stemming en ontwikkeling van het kind spelen minstens zo’n grote rol.
Een uitnodigende speelomgeving hoeft niet vol te staan. Met een overzichtelijke keuze, voldoende bewegingsruimte en aandacht van een volwassene kan eenvoudig speelgoed veel mogelijkheden bieden. Daarbij hoeft spelen niet steeds een zichtbaar resultaat op te leveren.
Wat leren kinderen van spelen met speelgoed?
Door met speelgoed te spelen oefenen kinderen onder meer hun motoriek, taal, probleemoplossend vermogen en omgang met anderen.
Bij het stapelen van blokken stemmen ze kijken en bewegen op elkaar af. Tijdens een fantasiespel geven ze woorden aan gebeurtenissen. En wanneer een bouwwerk omvalt, kunnen ze uitproberen wat een bredere basis verandert. Dat oefenen verloopt spelenderwijs, zonder dat iedere handeling een opdracht hoeft te worden.
Ook emoties kunnen een plek krijgen. Een knuffel die naar bed gaat of een pop die afscheid neemt, biedt aanknopingspunten om dagelijkse situaties na te spelen. Dat betekent niet dat elk spel een verborgen boodschap heeft. Vaak is spelen vooral plezierig, herhalend of verrassend.
Welk speelgoed past bij een kind?
Passend speelgoed sluit aan bij de ontwikkeling, belangstelling en mogelijkheden van een kind en is veilig voor de leeftijd waarvoor het wordt gebruikt.
De leeftijdsaanduiding op de verpakking is een belangrijk vertrekpunt, maar vertelt niet alles over de aantrekkelijkheid. Kijk ook naar wat een kind daadwerkelijk doet. Probeert het voorwerpen ergens in te stoppen, bouwt het graag of verzint het complete avonturen? Speelgoed dat daarbij aansluit, nodigt eerder uit tot zelfstandig ontdekken.
Kinderen jonger dan 3 jaar mogen geen speelgoed met kleine onderdelen krijgen vanwege verstikkingsgevaar. Houd ook rekening met jongere kinderen die in dezelfde ruimte spelen. Controleer speelgoed op losse onderdelen, scherpe randen en beschadigingen. Zorg dat batterijvakjes stevig gesloten zijn en volg de veiligheidswaarschuwingen van de fabrikant.
Verschillende soorten speelgoed bieden verschillende speelmogelijkheden:
- Blokken en constructiemateriaal voor bouwen en uitproberen.
- Poppen en knuffels voor verzorgen en verhalen spelen.
- Puzzels voor kijken, vergelijken en passend maken.
- Ballen voor rollen, gooien en bewegen.
- Speelfiguren en voertuigen voor het bedenken van situaties.
Hoe maak je speelgoed opnieuw interessant?
Speelgoed wordt vaak opnieuw interessant door de presentatie te veranderen, materialen te combineren of een deel tijdelijk op te bergen.
Zet bijvoorbeeld 4 tot 6 verschillende speelmogelijkheden klaar in plaats van alle bakken tegelijk leeg te maken. Dit is een praktisch startpunt, geen ontwikkelingsnorm. Een overzichtelijke keuze kan het gemakkelijker maken om te beginnen. Kijk vervolgens of het kind juist meer materiaal nodig heeft om zijn spel voort te zetten.
Je kunt ongebruikt speelgoed na 7 dagen opnieuw aanbieden, maar een vast wisselschema is niet nodig. Berg iets waarmee dagelijks wordt gespeeld niet op alleen omdat de week voorbij is. Herhaling kan juist aantrekkelijk zijn: kinderen herkennen wat ze kunnen en voegen soms vanzelf een nieuwe handeling toe.
Een andere opstelling kan al voldoende zijn. Leg 10 blokken naast enkele dierenfiguren en kijk wat er ontstaat. Misschien wordt het een stal, misschien een hindernisbaan. Laat die uitkomst open en gebruik alleen combinaties die veilig zijn voor het kind.
Hoe speel je mee zonder het spel over te nemen?
Je speelt mee zonder over te nemen door eerst te observeren, het initiatief van het kind te volgen en alleen waar nodig iets toe te voegen.
Ga op ooghoogte zitten en kijk waarmee het kind bezig is. Benoem wat je ziet, bijvoorbeeld: “Je zet de grote blokken onderaan.” Daarmee toon je belangstelling zonder meteen een nieuwe opdracht te geven. Een open vraag kan helpen, maar voortdurend vragen stellen kan het spel ook onderbreken.
Je kunt bijvoorbeeld 10 minuten vrijmaken waarin je zonder afleiding meespeelt. Dat is een mogelijke afspraak, geen vereiste speelduur. Laat het kind bepalen welke rol je krijgt. Vraagt het om hulp, probeer dan eerst een kleine aanwijzing voordat je het probleem volledig oplost.
Hoe houd je samen spelen prettig?
Samen spelen blijft prettiger wanneer kinderen ruimte krijgen voor hun eigen ideeën en ondersteuning krijgen bij delen, wachten en conflicten.
Verwacht niet dat samen spelen meteen soepel verloopt. Naast elkaar spelen met vergelijkbaar materiaal kan ook waardevol zijn. Bij onenigheid helpt het om concreet te benoemen wat er gebeurt: beiden willen hetzelfde voertuig. Zoek daarna een haalbare oplossing, zoals om de beurt rijden of een tweede rol bedenken.
Sluit het spelen rustig af. Kondig bijvoorbeeld 5 minuten van tevoren aan dat het tijd wordt om op te ruimen. Een bouwwerk mag, als de ruimte het toelaat, blijven staan voor later. Zo blijft speelgoed onderdeel van een doorlopend spel, in plaats van iets dat telkens helemaal opnieuw moet beginnen.